Wat is Plaattektoniek?
Deelvragen:
1 • Hoe is de theorie van Plaattektoniek inhoudelijk ontstaan ?
2 • Hoe is Plaattektoniek ontstaan?
3 • Hoe werkt het?
1 In 1912 beweerde de Duitse metereoloog Alfred Wegener dat continenten aan elkaar vast hadden gezeten, maar hij kon niet verklaren hoe ze los waren geraakt. Zijn argumenten waren:
1. Kustlijnen passen op elkaar
2. Aan beide kanten van de oceaan waren dezelfde fossielen gevonden, en het was ook raar om te geloven dat die dier en plantsoorten de Atlantische oceaan gewoon even hadden overgestoken.
3. Hij stelde dat Noord Amerika vastzat aan Europa. Dit werd ondersteund door dezelfde kenmerken aan de bergen op die locaties. Volgens hem hadden de Appalachen, het Engels en Ierse hoogland en de Scandinavische bergen een bergketen gevormd. In 1927 stelde Arthur Holmes een theorie op die het losraken kon verklaren. Zijn stelling was dat de continenten uit elkaar drijven (convectie) door stromingen in het binnenste v.d. aarde. Hoewel over het uiteendrijven van de continenten al werd gesproken sinds het eind van de 16de eeuw (o.a. door Bacon), werd het in de wetenschap pas rond 1960 algemeen aanvaard.
Plaattektoniek is de wetenschappelijke theorie die: - de geografische ligging van continenten, oceanen, gebergten en andere structuren in het aardoppervlak verklaard. - geologische structuren in de aardkorst en de plek waar aarbevingen en vulkanen voorkomen, verklaard. Bron: wikipedia
2 Laten we beginnen met het ontstaan van de aarde circa 4,56 miljard jaar geleden. Op de plek van de aarde was er een hoeveelheid gas en door een supernova (exploderende ster),waarbij ruimtepuin het heelal in geschoten werd , begon zo’n grote hoeveelheid kleinere materie zich op te hopen tot samen een grote eenheid (accretie)gedurende 100 miljoen jaar, de protoplaneet ontstond en door de accretie was veel energie vrijgekomen, dit leidde tot het smelten van bepaalde metalen die daardoor naar het massamiddelpunt van de aarde vloeiden en de aardkern ontstond, waarmee het magnetische veld gecreëerd werd. De aarde was dus een hete vloeibare bol, die steeds door komeetregens werd geraakt, met erom heen een gaslaag van o.a. silica, met misschien waterstof en helium. Na 100 miljoen jaar vorming begint de lava, het lichtste gedeelte van de bol, af te koelen en in een donkere korst te veranderen. Deze blijft gesmolten en gevormd worden tot lichtere klodders gesmolten aarde (kratons) aan het oppervlak blijven plakken. Dit is het begin van de vorming van de vaste aarde. Op dat moment zijn er zoveel waterdamp en andere gassen vrijgekomen dat de Atmosfeer verzadigd was geraakt met het gevolg dat er een miljoen jaar regen kwam die de lava doorweekte. Het gevolg was dat één grote grijze oceaan, met kleine landmassa’s die o.a. bestonden uit silica( begon neer te slaan t.g.v. de afkoeling) en basalt, ontstond onder een rood gekleurde lucht. Na 600 miljoen jaar begint het eerste leven, de meteorietbombardementen stoppen en de aarde begint zijn uiteindelijke vorm aan te nemen: je kan de aarde vergelijken met een basketbal en de korst als een vel papier erom heen. In het middel liggen 2 kernen, de buitenste van vloeibaar ijzer die een magnetisch veld uitzendt dat ons tegen kosmische zonnewinden beschermt, met eronder de vaste (door de druk) kern van ijzer en nikkel. De plaattektoniek begint :
2,5 miljard jaar geleden In het begin v.d. plaattektoniek wordt de aarde overheerst door kraters en het enige continent Ur (sinds 3 miljard jaar geleden).
2 miljard jaar geleden Artica is ontstaan, dat een half miljard jaar eerder vorm aan begon te nemen.
1,8 miljard jaar geleden Het continent Artica botste op het tegenwoordige Oost- Antarctica. Zo ontstond Nina, ook bekend als Columbia.
1,5 miljard jaar geleden Allantica is gevormd.
1,0 miljard jaar geleden Botsing Nina, Allantica en Ur. Gevolg: supercontinent Rodinia ontstond Bron: National Geograffic. Eigenlijk is het iets uitgebreider , maar dat is voor het geheel niet zo zeer belangrijk. Uiteindelijk, nadat de landmassa’s uit elkaar waren botsten ze allemaal op elkaar. Supercontinent Pangea ontstond; hier werd het hoogste gebergte ooit gevormd . Maar toen dit uit elkaar viel, kwamen alle continenten door elkaar te liggen.
3 Plaattektoniek werking
Toen de aarde een korst kreeg, waren er nog steeds plekken nodig waar de warmte en druk naar buiten kon. Er waren platen gevormd. Er zijn 6 grotere en circa 10 kleinere platen. Deze platen, bestaande uit de aardkorst en een deel van de mantel (= dus lithosfeer) drijven als het ware, dit is plaattektoniek. Hoe werkt dit?
bron foto: creative commons
De Aarde is van binnen warm, mede door kernenergie van radioactieve materialen in de planeet. Deze warmte wil ontsnappen en stijgen dit gebeurt bij de randen van de platen. Maar eerst moet de warmte vanuit het heetste punt daar komen. Er zijn 3 manieren waarop warmte zich verplaatst: geleiding, straling en stroming. Voor de plaattektoniek is stroming het belangrijkst. De magma dicht bij de kern is heter dan die ver weg van de kern. Warmte beïnvloed de dichtheid van een stof. Dat wil zeggen dat hoe warmer iets wordt hoe lichter de stof wordt. Op lichter materiaal is een kleinere zwaartekracht aanwezig, dus zal de hete magma stijgen, terwijl de afgekoelde "oppervlak"magma daalt. Daar wordt het afgekoelde magma warmer en aan het oppervlak wordt de hete magma koeler, door afgifte aan de lithosfeer. Hoewel de aarde niet vloeibaar is, gedraagt deze zich over hele lange tijdsduur zich wel zo. Doordat deze stroming van magma ontstaat, beginnen de circa 100 km dikke platen langzaam mee te bewegen. De stromings-kringloop door hitte wordt convectie genoemd.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Mantelconvectie http://nl.wikipedia.org/wiki/Convectie
http://nl.wikipedia.org/wiki/Platentektoniek
In de plaattektoniek zijn er drie bewegingen langs de plaatranden te onderscheiden:
Divergente bewegingen (uit elkaar) mid Atlantische rug
Convergente bewegingen (botsen)
(Subductie)
Transvorme (transversaal) bewegingen (langs elkaar)
In de plaattektoniek zijn er drie bewegingen langs de plaatranden te onderscheiden:
Divergente bewegingen (uit elkaar) mid Atlantische rug
Convergente bewegingen (botsen)
(Subductie)
Transvorme bewegingen (langs elkaar)
Laten we beginnen met Divergente Breuklijnen. Wat betekent divergent? Van elkaar af, dus er is sprake van platen die van elkaar weg bewegen. Meestal zijn dit oceanische Platen. Waar ze van elkaar af gaan stroomt lava de zee in en wordt steen, er wordt een rug gevormd. Ouder materiaal wordt hier door het nieuwe materiaal weggeduwd door Zwaartekracht richting de trog en van de Divergente Breuklijn af, dit proces heet Ridge push. Bij Divergente Breuklijnen ontstaan platen en bij troggen worden ze vernietigd. Een goed voorbeeld van een divergente Breuklijn is de Mid-Atlantische Rug. Natuurlijk kan het ook zo zijn dat twee continentale platen uit elkaar gaan, daar ontstaat dan een vallei met vulkanen (Kilimanjaro)waar uiteindelijk een zee of oceaan kan ontstaan.
Er komt wordt bij divergentie meer “plaat” bijgemaakt, nu
kan er natuurlijk niet alleen maar bijgemaakt worden. Om het evenwicht te
houden zal er dus ook iets moeten verdwijnen. Dit gebeurd bij Convergente
Breuklijnen. Hier kunnen drie dingen gebeuren:
- De ene schuift onder de andere (Oceanisch is zwaarder en gaat dus onder Continentaal)
- Twee oceanische platen schuiven tegen elkaar, de oudste daalt en eilandketens ontstaan
- De twee stuwen Allebei naar boven (er ontstaat net als bij de eerste convergente soort gebergte, dit gebeurt bij twee continentale platen)
In het eerste geval
gaat de Oceanische plaat ten onder (letterlijk), niet omdat hij dikker is dan
de continentale plaat, want hij is in feite dunner, maar doordat de oceanische
Basalt een hogere dichtheid heeft waardoor de massa van oceanische platen hoger
is en waardoor er een grotere zwaartekracht op wordt uitgeoefend. Dit ten onder
gaan is Subductie, waarbij een plaat diep zakt (Slab Pull)en als het ware deel
uitgaat maken van gebergten, als vulkanisch materiaal gebruikt of het stolt en
gaat deel uitmaken van de asthenosfeer. Bij Subductiegebieden liggen troggen,
plaatsen waar de oceaan ontzettend diep is, bovendien vaak parallel met gebergteketens.
Doordat oceanische platen ten onder gaan zijn deze in vergelijking met continentale
platen vrij jong.
In het tweede geval ontstaat net zoals in het eerste geval een trog, maar geen
gebergteketen. De oudste en meeste afgekoelde plaat zal naar onder schuiven en
als vulkaan materiaal gebruikt worden. Doordat er vulkanen ontstaan, ontstaan
ook eilanden en doordat de platen bewegen ontstaat een eilandenketen. (Indonesische
Archipel)
In het derde geval zijn de platen even zwaar, hierdoor zal ,in tegenstelling
tot eerst, geen subductie optreden. Wat er gebeurd is dat er door de kracht die
erop staat er stuwing omhoog plaats gaat vinden, er ontstaan hoge gebergtes (Himalaya).
In deze gebieden blijven wel aardbevingen voorkomen door de frictie die er nog
steeds is.
Ten slotte de transversale breuklijn, die ongeveer loodrecht aan de divergente breuklijnen lopen. Dit zijn platen die langs elkaar schuren. Er is geen vulkanische activiteit, daarvoor is Subductie nodig, maar er zijn wel flinke aardbevingen.
