Profielwerkstuk

Gevolgen van Plaattektoniek

Plaattektoniek heeft verschillende vergaande gevolgen. De convergerende, divergerende en langs elkaar schuivende bewegingen hebben ieder een bepaalde invloed op aarde. Tot nu toe heb ik de volgende uitgewerkt:

 1 Aardbevingen

Om te beginnen met aardbevingen. Als twee platen tegen elkaar aan duwen of langs elkaar schuiven, is er een bepaalde aandrijving te herkennen van onderen. De spanning in de aardkorst neemt toe en stapelt zich op. Het is te vergelijken met een veer die je in elkaar drukt en zodra deze de kans heeft om los te springen, komt er een geweldige hoeveelheid kracht vrij. Dat gaat niet in stappen, maar met schokken. Dit zijn de aardbevingen zoals wij ze merken. Bij aardbevingen bewegen de aardkorsten, maar verschuift de aardkorst ook een beetje. De hoeveelheid die een korst gemiddeld verschuift is niet heel groot, maar het kan toch enkele centimeters zijn, die soms te zien zijn tot aan de aardoppervlakte.

Aardbevingen hebben grote gevolgen voor onze kwetsbare aarde. Het nadeel van aardbevingen is dat ze niet te voorkomen zijn en moeilijk te voorspellen. De gevolgen voor de mensheid zijn hierdoor meestal desastreus, vooral bij grote aardbevingen. In en rondom het epicentrum is de schade meestal gigantisch. Er zijn meestal vele gewonden en schade aan gebouwen. Als een gebied wordt getroffen, wordt er meteen gereageerd, tenminste dat is de bedoeling. We kennen allemaal wel de beelden van Haïti en Japan, de ingestorte gebouwen en mensen bedolven onder het puin.

In deze tijd zijn veel grote steden voorbereid op een eventuele aardbeving. Er wordt bijvoorbeeld aardbevingsbestendig gebouwd in Japan. Er zal dan trillingsbestendig gebouwd moeten worden, aanpassing aan de dynamiek van de beweging. De trillingen van de aarde kunnen met behulp van bepaalde materialen worden geresorbeerd. Ook is er een mogelijkheid om rampenplannen op te stellen, voldoende oefeningen te houden en mensen te informeren over aardbevingen en de gevolgen. Oefeningen kunnen het dodental en gewonden verkleinen. Ook kunnen aardbevingen, als ze op zee plaatsvinden tsunami?s veroorzaken. Een tsunami is een vloedgolf. In de aarde, in het hypocentrum, de plaats waar een aardbeving ontstaan, hier loodrecht op ligt het epicentrum. Meestal verzakt of verschuift de bodem, waardoor een golf ontstaat in alle richtingen om het epicentrum heen. In open zee is het ongevaarlijk, maar bij bereiken van de kust wordt het gevaarlijk en opletten geblazen. Richting kust wordt het water ondieper. Hierdoor neemt de snelheid en hoogte van de golf toe. Het water heeft niet meer genoeg ruimte en wordt boven op een golf gestapeld. De combinatie van snelheid en hoogte maken een tsunami dodelijk en gevaarlijk. Het water komt ver landinwaarts en zal medogenloos alles vernietigen op zijn pad. In Limburg is een grote kans op aardbevingen. Hier zullen we later dieper op ingaan.

 2 Vulkanisme

Een ander belangrijk gevolg van plaattektoniek is vulkanisme. Een vulkaan is een plaats op het aardoppervlak waar vulkanisch materiaal, zoals magma het aardoppervlak bereiken. Vulkanen zijn te vinden langs de randen van tektonische platen. Vulkanisme is zoals we het noemen een externe variabele, dat houdt in dat ze van buitenaf beïnvloeden en moeilijk zijn te voorspellen. Vulkanisme zorgt voor een temperatuurdaling. Het as dat vrijkomt blokkeert het zonlicht, waardoor er verkoeling optreedt. Het kan tot bijna een hele graad verschil maken als er een vulkaanuitbarsting heeft plaatsgevonden. Het kan het hele weersomstandigheden omver gooien. Een voorbeeld is te vinden in Tambora, Indonesië. In 1815 vond een aardbeving plaats die heel veel as de lucht in blies. De temperatuur daalde op aarde het volgende jaar met 0,5 tot 0,7 graden celsius. In 1816 duurde de nachtvorst veel langer dan normaal in Noord-Amerika en in Engeland. In Noordwest-Europa regende het meer dan normaal, waardoor veel oogsten mislukten. Vulkaanuitbarstingen hebben nog meer gevolgen op het klimaat. Er wordt veel vulkanisch materiaal de lucht in geslingerd. Gassen zoals koolstofdioxide, waterdamp en zwaveldioxide beïnvloeden het klimaat en komen vrij bij een uitbarsting. Zwaveldioxide deeltjes kunnen uit elkaar vallen in kleine zwaveldeeltjes en het zonlicht weerkaatsen en gedeeltelijk absorberen, waardoor maar een deel van het zonlicht de aarde bereikt, wat een afkoelend effect kan hebben. Het preciese gevolg is net als zo veel factoren moeilijk te bepalen, omdat een heleboel factoren samen het klimaat bepalen.

Opvallend is dat een vulkaanuitbarsting ook een tsunami kan veroorzaken, als er aardverschuivingen langs de hellingen plaatsvinden. Een tsunami kan ook plaatsvinden wanneer een deel van een vulkaan op land in zee stort.

Vulkanisme kan ook gunstig zijn. De as die vrijkomt, kan neerslaan op de bodem en zo een extreme vruchtbare laag creeëren. Deze laag is extreem gunstig voor landbouw, de planten groeien hier extreem goed. Mensen gaan vaak aan de voet van de vulkaan wonen, met alle risico?s van dien, alleen voor deze grond. Het is ook vaak zo dat ze geen andere keuze hebben en worden gedwongen om hier te gaan wonen.

As en stenen worden meters hoog in de lucht geschoten. De as is erg licht en kan heel erg ver komen. Door de sterke luchtstroom wordt de as over grote afstanden verplaatst. In de vorm van regen, de zogenaamde asregen komt het as terug op het oppervlak. Tijdens een soort regen als dit kan de lucht nevelig en geel uitzien en kan er minder licht dan normaal invallen. Asregens kunnen ook hele gebieden bedekken.

Vulkanische as is niet giftig, maar kan wel problemen veroorzaken , voor bijvoorbeeld mensen met astma. De as bestaat uit hele kleine, scherpe stukjes gesteente die bij het inademen in de longblaasjes veel schade kunnen aanrichten. Het kan ook krassen op het hoornvlies veroorzaken, waardoor mensen minder goed gaan zien dan normaal. Asregens kunnen oogsten vernietigen en akkers onbruikbaar maken door de aanwezigheid van giftige stoffen in de as. Asdeeltjes kunnen ook heel lang in de lucht blijven en bijdragen aan mooie rode zonsopkomsten en ondergangen.

Ook lahar is een van de gevolgen van vulkanisme. Het is een modderstroom van vulkanisch materiaal. Lahar ontstaan door een combinatie van as en puimsteen gemengd met regenwater of smeltwater van sneeuw. Deze modderstromen zijn meedogenloos en nemen alles mee wat ze op hun bad tegenkomen.

De zogenaamde pyroclastische stroom is een van de heftigste kanten van een uitbarsting. Deze bestaan uit vaste of halfvloeibare lava, gas, rotsen en as. Ze kunnen snelheden tot wel 150 km/h bereiken en temperaturen liggen in het algemeen tussen de 100 en 800 graden celsius. Er onstaat meestal een enorme paal van as en gassen boven de krater, die tot ver in de atmossfeer geblazen kan worden. Een pyroclastische stroom of gloedwolk is één van de meest verwoestende effecten van een vulkaanuitbarsting. Pyroclastische stromen bestaan uit vaste of half vloeibare lava, gas, rotsen en as. Ze kunnen snelheden tot 150 km/u bereiken, en hebben temperaturen die liggen tussen 100 en 800°C.Bij het in elkaar storten van de paal, komt er een aslawine van heet gas en pyroclastica, die met een gigantische snelheid de helling afbewegen. Door de zwaartekracht worden de deeltjes gescheiden op grootte.

Vulkanisme kan ook gunstig zijn. Nieuwe lava is niks waard, maar zodra deze verweerd is is het erg vruchtbaar. De lava bevat veel mineralen die planten nodig hebben om goed te groeien. Deze laag is extreem gunstig voor landbouw, de planten groeien hier extreem goed. Mensen gaan vaak aan de voet van de vulkaan wonen, met alle risico?s van dien, alleen voor deze grond. Het is ook vaak zo dat ze geen andere keuze hebben en worden gedwongen om hier te gaan wonen.

 3 Klimaat

Door de verschuivingen van de platen, is de ligging van zowel oceanische als continentale platen continu anders, de ligging ten opzichte van de evenaar en de ligging in klimaatzones verandert daardoor ook. Dit heeft invloed op de gesteentevorming, flora en fauna. Door de verschuiving van de platen, veranderen ook de zeestromingen. Dit heeft een grote invloed op het klimaat. Zeestromen zijn stromingen in zeeën en oceanen. Een warme zeestroom stroomt van de evenaar naar de hogere breedtegraden en daarna naar koudere gebieden. De koude zeestroom stroomt naar de evenaar, waar veel warmte aan de lucht wordt afgegeven. Zeestromen ontstaan door verschillende oorzaken. Door driftstromen, dat houdt in dat door de noordoost en zuidoost passaatwinden het zeewater richting westen wordt geblazen. Ook de equatoriale tegenstroom, die ontstaat door hoogteverschil in oceanen heeft een invloed. Temperatuur is ook van belang, koud water is zwaarder dan warm water, waardoor het als het ware naar beneden zakt. Driftstromen botsen tegen continenten, waardoor zeestromen afbuigen naar noorden en zuiden. Als continenten verplaatsen, zal ook de richting van de koude en warme stromingen veranderen, waar indirect het hele klimaat zal veranderen, want de warme zeestromen kunnen een klimaat ontzettend beïnvloeden. De warmte die aan de kust wordt afgegeven wordt namelijk over het land verspreidt, dit veroorzaakt in Brazilië. Plaattektoniek houdt verband met een zeespiegelstijging. Door de veranderde ligging in combinatie met klimaatveranderingen, kan de temperatuur stijgen. Dit heeft als gevolg dat gletsjers en landijs gaan smelten en het water gaan expanderen, gaat uitzetten. Dit samen heeft een zeespiegelstijging tot gevolg. Plaattektoniek heeft vergaande gevolgen voor de vormen in het landschap. Door een botsing van platen ontstaan o.a. troggen in de wateren en bergen die duidelijk in het landschap of onder water zichtbaar zijn. Bergen hebben een grote invloed op het klimaat, zoals eerder gezegd vooral op de waterhuishouding. Een berg heeft een loefzijde( natte zijde) en een droge zijde( lijzijde). Neerslag houdt verband met de vegetatie in een gebied en geschiktheid voor landbouwgrond. Dus bergen kunnen een grote invloed op het landschap, maar ook op de begroeiing en vegetatie hebben in een gebied.  Ook troggen zijn erg belangrijk in het ecosysteem. Bepaalde diersoorten komen alleen in troggen voor.
Een ander belangrijk verschijnsel is de Mid-Oceanische rug. Een voorbeeld hiervan is de Mid-Atlantische rug in de Atlantische Oceaan. Deze ontstaat door het uit elkaar gaan van twee platen, waarbij magma naar boven komt. Deze stolt waardoor zich een gebergte onder water gaat vormen. De CO2 die vrijkomt speelt een belangrijke rol in het broeikaseffect op aarde en dus weer indirect op het klimaat.

4.Economische gevolgen

Door de druk tussen platen en grondlagen  in combinatie met specifieke stoffen in de bodem, ontstaan grondstoffen in de bodem. De Limburgse bodem kent een grote aanwezigheid van verscheidene (waardevolle)grondstoffen.  Hieronder volgen een aantal grondstoffen met hun economische waarde.  

De meest bekende is waarschijnlijk wel mergel, een krijtgesteente. Het is ontstaan door een zee met een lage zeewaterspiegel, waardoor kalk van organismen is afgezet. Mergel wordt gebruikt in huizenbouw, als materiaal in beeldhouwwerk, voor cementproductie, als kleurstof in bouw en keramische industrie, als kalkmeststof, als toevoeging aan veevoer etc. Mergel is dus een zeer waardevol product dat alleen in het zuiden van Limburg te vinden is.